आजच्या धावपळीच्या युगात आपण मुलींच्या सुरक्षेबाबत (safety) अत्यंत जागरूक असतो. मुलगी शिक्षणासाठी घराबाहेर पडली की आपण दररोज तिचे अपडेट्स घेतो; पण हाच सतर्कपणा आपण मुलांच्या बाबतीत दाखवतो का? हा आजचा सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न (critical question) आहे.
आपला मुलगा उच्च शिक्षणासाठी (higher education) घराबाहेर असताना तो कसा राहतो, हे पाहणे तितकेच गरजेचे आहे. पालकांना वाटते की मुलाला भरमसाठ पैसे पुरवले म्हणजे आपली जबाबदारी संपली; पण हा विचार पूर्णतः चुकीचा आहे.
आज अनेक तरुण बाहेर शिकताना एकाकीपणा आणि तीव्र नैराश्याचा (depression and stress) सामना करत आहेत. मुलांची न बोललेली घुसमट होत आहे.
शिक्षणाचा प्रचंड ताण, करिअरची स्पर्धा आणि नात्यांमधील अपयश (breakup) यामुळे अनेक तरुण मानसिक दडपणाखाली असतात. आधीच आई-वडील कष्टाने पैसे पाठवत आहेत, त्यामुळे स्वतःच्या अडचणी सांगून त्यांना आणखी त्रास का द्यावा, या विचाराने मुले गप्प राहतात.
- अपराध्यासारखी भावना: घरच्यांकडे वारंवार पैसे मागताना मुलांना गुन्हेगारासारखे वाटते.
- अर्धपोटी दिवस: अनेकदा परिस्थितीअभावी किंवा तणावामुळे मुले एक वडापाव आणि पाणी पिऊन झोपतात. आई-वडिलांनी "जेवलास का?" विचारल्यावर त्यांना वाईट वाटू नये म्हणून "हो" असे खोटे सांगतात.
- एकटा लढा: आतल्या आत होणाऱ्या या घुसमटीमुळे, सहनशीलतेचा अंत झाल्यावर दुर्दैवाने काही जण आत्महत्येसारखे (suicide) टोकाचे पाऊल उचलताना दिसतात.
आई-वडिलांनी काय करायला हवे? - आजच्या तरुणाईमध्ये पूर्वीसारखी सहनशीलता उरलेली नाही. त्यामुळे पालकांनी त्यांच्यावर ओरडण्याऐवजी त्यांना समजून घेतले पाहिजे.
- 'बेस्ट फ्रेंड' बना: मुलांशी विश्वासाचे नाते (friendly relationship) निर्माण करा, जेणेकरून त्यांना मन मोकळे करण्यासाठी बाहेरच्या मित्रांची गरज पडणार नाही.
- यशाची खात्री द्या: एखाद्या क्षेत्रात यश मिळाले नाही तर "दुसरा मार्ग शोधू" असा धीर त्यांना द्या.
- संवादाची दारं उघडी ठेवा: पैशांपेक्षा मुलांचे मानसिक आरोग्य (mental health) महत्त्वाचे आहे. 'संपत्तीपेक्षा संतती मोलाची' हे कायम लक्षात ठेवा.
तरुणांनो, 'हा' पर्याय योग्य नाही! : आपल्या पालकांच्या संघर्षाचा विचार करा. तुम्ही टोकाचे पाऊल उचलले तर तुमचे संकट संपेल असे तुम्हाला वाटते, पण तुमच्यानंतर तुमचे आई-बाप फक्त नावालाच जिवंत राहतील. ध्येय पूर्ण झाले नाही तर निराश होऊ नका, जीवन सुंदर आहे आणि मार्ग अनेक आहेत!
आई-वडिलांच्या भावना व्यक्त करणारी विशेष कविता:
बाळ आयुष्यातील सगळा वेळ
तुझ्यामध्येच घालवला
आमच्यासाठी तुझ्याकडे मात्र
वेळच नाही राहिला
तुझी चूकच नाही रे
स्पर्धेच्या युगात तू आलाय जन्माला
तुझ्याकडे तुला स्वतःलाच वेळ नाही
भरभरून जगायला
उच्चशिक्षित झालात तुम्ही
पगारदेखील भरपूर तुम्हाला
वेळ नाही पोरांनो तुम्हालाच
तुमच्या पोटाला पोटभर खायला
घरच्या जबाबदाऱ्या सांभाळून
ऑफिसचा ताणतणाव वेगळा
सगळ्यांच्या जबाबदाऱ्यांचा भार मात्र
तुझ्यावरच आहे सगळा
ताणतणाव घेऊ नकोस शरीर झालंय
अनेक आजारांचे घर
खाणेपिणे आणि तब्येत सांभाळ
परिवार अवलंबून आहे तुझ्यावर
तुला लहानाचे मोठे करतानाच्या
मनात खूप आहेत आठवणी
तू आहे तिथे सुखी राहा पण
तुझ्या आठवणीने डोळ्यात येते पाणी
बाळ तुझ्या जबाबदाऱ्या तुझा परिवार
यामध्ये जग तू आनंदी
शेवटपर्यंत आमचा आई बाबांचा
जीव गुंतलेला असेल तुझ्यामंदी
– आशा सुधीर साठे (अहिल्यानगर)
